blog

Akkerbouw is roofbouw. Altijd

Opinie 1834

Akkerbouw is roofbouw. Altijd

Stikstof is het element met nummer 7 in het periodiek systeem der elementen. Distikstof (N2) vormt 78 procent van onze atmosfeer. Hoe komt het dat er zoveel te doen is om zo’n algemeen aanwezig stofje? De uitspraak van de Raad van State in mei aangaande het ‘Programma Aanpak Stikstof’ (PAS) houdt alle bouwactiviteiten in zijn greep. Intussen klagen natuurorganisaties steen en been over het stofje.

Column

Mark Soetman is expert op het gebied van duurzaamheid.

Even wat scheikunde. Stikstof is heel reactief. Dat is dan ook direct de reden dat distikstof (N2) de meest voorkomende vorm is. Distikstof reageert vrijwel nergens mee (inert).

Basis van het leven

Even wat biologie. Wij mensen hebben voedingsstoffen nodig. Sommige van die stoffen hebben we maar in heel kleine hoeveelheden nodig, maar er zijn er drie die we in vrij forse hoeveelheden gebruiken: eiwitten (bouw van ons lichaam), vetten en koolhydraten (energie). Dat geldt voor planten net zo, zij het dat het gaat om andere stoffen: stikstof (N), fosfaat (P) en kalium (K).

Plantleven staat aan de basis van al het leven, dus hoe we deze drie stoffen managen is van groot belang. Vervelend voor de plant is dat het met de N2 in de lucht niets kan. Planten hebben stikstof nodig in een reactieve vorm, bij voorkeur als ammoniak (NH3) of opgelost in water als ammonia (NH4+). Maar dat gaat niet vanzelf. Dat kost veel energie. In de natuur wordt het gevormd in de lucht door bliksem, door afscheiding van de nieren van gewervelde dieren (ureum) en door bacteriën die in symbiose in de wortelstelsels van bepaalde plantensoorten (vlinderbloemigen) leven, genaamd Rhizobium.

U voelt hem misschien al een beetje aankomen, de hoeveelheid reactieve stikstof is van nature een beperkende factor op groei, in ons geval een beperking op de hoeveelheid voedsel die een akker kan leveren.

Van elders jatten

Even wat geschiedenis. Al in de 19e eeuw hadden boeren grote problemen met het vinden van voldoende meststoffen om hun land aan de praat te houden. Oplossingen waren het schrapen van guano van rotspartijen in zee, het laten grazen van je vee in de omliggende bossen (zo zijn onze heides en zandverstuivingen ontstaan) en midden 19e eeuw het importeren van grote hoeveelheden graan vanaf the Great Plains in de Verenigde Staten en Canada, waar de nutriënten 10 meter dik lagen opgestapeld. Inmiddels – u raadt het al – niet meer.

Tegenwoordig importeren we grote hoeveelheden soja, waarmee we de nutriënten nog steeds van elders jatten. Akkerbouw is roofbouw. Altijd.

Eind 19e eeuw was het op. We waren in Europa uitgeboerd. Politieke onrust volgde. De leiders kwamen zelfs bijeen op een conventie in Parijs om de ernst van de situatie te bespreken. De werkelijke reden? Stikstof. Zonder voldoende actieve stikstof is akkerbouw begrensd op zo’n 2,5 miljard mensen in deze wereld.

Hosanna

Gelukkig waren twee heren – Fritz Haber en Carl Bosch – bezig met het vinden van een oplossing. Vanuit distikstof met input van veel energie lukte het om ammoniak te maken. Hosanna! We konden verder. In ons eigen Terneuzen staat zo’n fabriek.

‘Wil iemand de 5 miljard mensen die zullen sterven van honger aanwijzen?’

Mark Soetman

Maar nu bijt die uitvinding ons in de eigen kont. Niet alleen kost de productie 3 procent van alle aardgas jaarlijks, we hebben de hoeveelheid actieve stikstof in de natuur verdubbeld of verdrievoudigd. Wie het weet mag het zeggen. De gevolgen zijn overbemesting van natuurgebieden en oceanen, waarvan we de consequenties nauwelijks overzien.

Stoppen met Haber-Bosch dan maar en overstappen op biologisch? Prima, maar wil er dan iemand opstaan die de 5 miljard mensen die zullen sterven van honger aanwijst? Het is wat de Britten een ‘Catch 22’ noemen. Een cirkel van ellende. Intussen legt de Raad van State alle bouwactiviteiten stil omdat ook daar kleine hoeveelheden stikstof bij vrijkomen. Onwetendheid is een zegen.

Reageer op dit artikel