Leeftijdscontrole schiet in coronatijd vaak tekort

DOETINCHEM - Supermarkten hebben in de coronamaanden februari, maart en april van dit jaar flinke steken laten vallen bij de leeftijdscontrole op de verkoop van alcohol en tabak. Deen zag de naleving meer dan halveren en Poiesz en Hoogvliet springen er negatief uit. Ook bij marktleider AH liep de naleving stevig terug. Nettorama, Vomar en Plus laten juist een flinke verbetering zien.
Foto: Marco de Swart

De naleving van de leeftijdscontrole bij alcohol- en tabaksverkoop laat bij een aantal supermarkten te wensen over. Vooral een aantal kleinere formules scoren slecht terwijl andere kleine formules juist de ranglijst aanvoeren. Gemiddeld over alle formules krijgen te jonge kopers in 62 procent van de aankooppogingen nul op het rekest als ze proberen alcohol of tabak te kopen. Dat is een daling van de naleving met 8 procent ten opzichte van 2018 toen ze nog in 70 procent van de pogingen het deksel op de neus kregen. Dit blijkt uit een nalevingsonderzoek in opdracht van branchekoepel CBL door bureau Objectief. Voor het onderzoek, dat in het bezit van Distrifood is, zijn zo’n 1800 supermarkten bezocht.

AH laat flinke daling zien

Daar waar sommige ketens stabiel scoren of zelfs verbeteren, laat de naleving bij een paar ketens een opzienbarende daling zien in vergelijking met eenzelfde onderzoek in april en mei 2018 van het CBL. Zo daalde de naleving bij Deen sindsdien met maar liefst 48 procent, van 90 naar 42 procent. Hoogvliet laat ook een dramatische daling zien, van 90 naar 43 procent en Poiesz van 80 naar 40 procent. Ook marktleider AH laat in de coronamaanden steken vallen. De naleving daalt van 86 naar 57 procent. Daar wisten te jonge kopers in dus 43 procent van de aankooppogingen aan rookwaar of alcoholhoudende dranken te komen, terwijl dat in 2018 slechts 14 procent was.

Jumbo scoort van de grotere supermarkten met 79 procent naleving het best

Boon Food Group en Jan Linders voeren de lijst aan met nalevingspercentages van respectievelijk 84 en 82 procent (zie tabel). De ketens worden op de voet gevolgd door Jumbo. De Veghelse formule scoort van de grotere supermarkten met 79 procent naleving het best. Plus volgt met 75 procent. Formules als Dagwinkel en Boni bungelen samen met Aldi aan de staart van de ranglijst. Van de 17 door onderzoeksbureau Objectief middels 16- en 17-jarige mystery-guests onderzochte ketens scoort Van Tol-formule Dagwinkel het slechtst. Daar wisten de te jonge klanten in 73 procent van de aankooppogingen alcohol of tabak te kopen.

Alcohol en roken apart gemeten

Dat AH overall zo’n enorme steek laat vallen is vooral te wijten aan de matige naleving van de leeftijdscontrole bij de verkoop van alcohol. Daar krijgen de te jonge kopers in maar liefst 52 procent van de gevallen het biertje of andere alcoholhoudende drankje mee tegen 33 procent die er in slaagt rookwaar te kopen. Deen scoort hier het slechtst. Bij deze keten slagen te jonge kopers er maar liefst 73 van de 100 keer in om alcohol aan te schaffen. Ook bij Boni, Dagwinkel, Hoogvliet en Aldi is het relatief eenvoudig aan alcohol komen. AH is hier slechts een schamele middenmoter, meer dan 5 op de 10 keer slagen jongeren erin om alcohol te krijgen. Boon, Coop, Jan Linders en Jumbo laten zien dat het anders kan met nalevingspercentages boven de 75 procent.

Locatieniveau

Dagwinkel en Aldi steken er negatief bovenuit

In het onderzoek zijn supermarkten op basis van de naleving ingedeeld in rode, gele en groene vestigingen. Bij de rode vestigingen lukte het om tijdens het mystery-bezoek zowel rookwaar als drank te kopen. Bij Jan Linders en Nettorama lukte dat in slechts 2 en 3 procent van de pogingen. Ook Boon (6%), Lidl (9%) en Jumbo (9%) blijven daarbij onder de 10 procent. Plus voert met 11 procent de rest van het veld aan. Dagwinkel zit aan de andere kant van het spectrum, daar lukte het bij 60 procent van de winkels om alcohol én tabak te bemachtigen. Daarbij moet wel worden aangetekend dat slechts 15 winkels van de formule zijn bezocht. Ook Aldi steekt er met 47 procent negatief bovenuit.

Reacties CBL en ketens

In maart 2019 meldde het CBL in een persbericht dat het nalevingscijfer bij supermarkten bleef stijgen en op 71,8 procent lag. Het CBL meldde toen dat het fors hoger lag dan het gemiddelde van 37,7 procent in alle kanalen. Die cijfers kwamen uit een onderzoek door hetzelfde bureau Objectief, maar toen in opdracht van het ministerie van VWS. Die reden tot vreugde en trots lijkt nu door coronaperikelen tenietgedaan. Het CBL wil niet reageren op de cijfers uit dit onderzoek en laat weten niet in te willen gaan ‘op een intern rapport dat intern had moeten blijven.’ Distrifood vroeg daarnaast verschillende ketens om commentaar.

Deen ‘baalt’ van daling
Deen laat desgevraagd weten van de daling ‘te balen’, en noemt een aantal oorzaken. ‘De daling wordt enerzijds veroorzaakt omdat wij in verband met corona zijn gestopt met onze eigen interne controles. Anderzijds was het door de mondkapjesplicht ook lastig om leeftijden in te schatten (maar daar hadden natuurlijk alle supermarkten mee te maken). Wellicht is ook een oorzaak dat we na de mededeling van 16 februari, over de verkoop van Deen, onze focus hebben gericht op andere zaken. Vanzelfsprekend zijn de winkels geïnformeerd over de daling en gewezen op de gevolgen.’

Aldi zegt aan verbetering te werken: ‘We vinden het belangrijk dat het cijfer omhooggaat. Daarom gaan we een hernieuwd programma opstarten om dit onder de aandacht van medewerkers en klanten te brengen.’

Hoogvliet wijt de daling van het nalevingscijfer net als Deen aan corona: ‘Door de impact van het coronavirus op de operationele uitvoering in de winkels, is er minder vaak leeftijdscontrole gedaan.’ De keten stelt dat vervelend te vinden en eraan te werken. ‘Een hoog nalevingscijfer is in ieders belang. Nu de maatregelen zijn versoepeld, zijn onze medewerkers weer in staat de controles en andere aanvullende werkzaamheden op te pakken. Leeftijdscontrole krijgt hierbij extra aandacht.’

AH wil snel terug naar hoog niveau
Albert Heijn stelt in een reactie geen alcohol te willen verkopen aan minderjarigen. ‘We investeren veel in het opleiden van onze medewerkers. Zij vragen bij aankoop van alcohol legitimatie aan alle klanten onder de 25 jaar. Alle kassa’s en handcomputers van bezorgers zijn voorzien van een tool die de transactie blokkeert als er alcohol bij de boodschappen zit. Vervolgens doet deze tool het rekenwerk voor de medewerkers.’

Dat het toch mis ging, komt volgens AH door de bijzondere omstandigheden. ‘Helaas is er in het afgelopen, bijzondere jaar een daling geweest in de nalevingscijfers. Dit betreuren wij enorm. Deze daling komt met name door de enorme focus die lag op het naleven van de coronamaatregelen en veilig kunnen werken en boodschappen doen. Deze uitkomst bevestigt het belang van continue aandacht voor het onderwerp.’ De keten zegt er vertrouwen in te hebben de nalevingscijfers weer naar een hoog niveau te krijgen. ‘De NIX18-campagne is volop zichtbaar in onze winkels, online en in onze communicatiemiddelen. Voor dit jaar zetten wij extra controles in (intern en extern door middel van mystery-shoppers) en staan er diverse opleidingen op het programma. Met verschillende interne communicatieprogramma’s wordt er extra aandacht gevestigd op alertheid en bewustzijn rondom NIX18.’

Jumbo gaat niet op vragen in en verwijst naar het CBL.

Alleen rookwaar

Jongeren die rookwaren willen kopen, maken de meeste kans bij Dagwinkel, daar lukt dat in 8 van de 10 pogingen. Ook bij Poiesz is de naleving laag met 39 procent, daar lukt het 6 op de 10 keer, net als bij Aldi. De kleinste kans hebben ze bij Boon Food Group en Jan Linders met nalevingspercentages van respectievelijk 83 en 84 procent voor tabak.

Een van de bottlenecks bij de naleving lijkt de ID-check te zijn. In 26 procent van de transacties met de te jonge kopers van alcohol en sigaretten lijkt de leeftijd verkeerd ingeschat, want er werd niet naar een ID gevraagd. Mogelijk spelen daar de toen verplichte mondkapjes een rol. Als er wel naar een ID werd gevraagd, is in 56 procent van een hulpmiddel gebruik gemaakt voor de leeftijdsbepaling. Bij gebruik van het hulpmiddel, zoals het invoeren van een geboortedatum, wordt er in slechts 4 procent van de gevallen toch niet goed nageleefd. Bij het niet gebruiken van een hulpmiddel stijgt dat percentage naar 33 procent. Uiteindelijk resulteert dat in een nalevingspercentage van 62 procent gemiddeld voor alcohol en sigaretten. Voor alcohol afzonderlijk is dat 59 procent en voor rookwaren 65 procent.

Slechte cijfers alcoholhandhaving moeten op tafel

Distrifood publiceert uit een vertrouwelijke CBL-studie over handhaving alcohol en tabak. Hoofdredacteur Peter Garstenveld vertelt waarom dat nodig is, ondanks tegengas uit de branche omdat de cijfers niet florissant zijn.
Lees verder >>>