Wachten op CO2-taks - of de zondvloed

Stel je koopt een auto. Keuzes, keuzes. Welke auto koop je? En op basis van welke eisen en wensen? Wettelijke eisen neemt niemand mee in zijn wensenpakket. Dat geldt ook voor voedsel en voeding, betoogt Mark Soetman.
Delen:

Als het nog steeds over die auto gaat, is ‘lekker zuinig in verbruik’ bijvoorbeeld een eis, of misschien wil je een lage motorrijtuigenbelasting. Voor sommigen is ‘een rode’ een harde eis, terwijl een ander met 220 kilometer per uur door Duitsland wil kunnen scheuren. Ook merk – imago dus – kan een bepalende waarde zijn.

Wat zeker niet tot de eisen van de autokoper zal behoren zijn zaken als een maximale breedte van 2,2 meter omdat je anders niet op onverharde binnenwegen mag rijden. Of de wens dat de koplampen over een afstand van 10 meter een lichtbundel verspreiden die dan 10 centimeter is gezakt ten opzichte van de bron. Die laatste behoren namelijk tot de wettelijke eisen en zullen je als consument aan uw bips oxideren. Dat moet ‘men’ maar regelen. ‘Men’, dat zijn fabrikanten en overheden.

Iets vergelijkbaars geldt voor voedsel en voeding. We willen een lekker zoete tomaat, maar of die op substraat A of B is geteeld boeit niemand iets. Halfvolle of volle melk, maar hoeveel dagen extra weidegang daaraan is voorafgegaan is voer voor zeer weinigen. Dat gegeven gaat er maar moeilijk in bij de betrokken partijen.

Recent kwam in het nieuws dat twee boerenorganisaties zich hebben teruggetrokken uit het relatief nieuwe keurmerk van Stichting Milieukeur genaamd ‘On the way to PlanetProof’. Het keurmerk is heel nobel ontstaan vanuit de gedachte om het stapje voor stapje beter te doen. Eén van de doelstellingen is om voor alle extra inspanningen ook een extra beloning te regelen in de markt. Dat blijkt niet gelukt. Veel productclubs waren ingestapt omdat de regie voor de stapsgewijze verbeteringen op zijn minst ten dele bij de producenten kwam te liggen. Ook dat is – volgens enkele deelnemende organisaties – niet gelukt, waardoor ze er uit zijn gestapt. Waar gaat dit nou mis?

In mijn optiek gaat het mis op verschillende fronten. Ten eerste is daar dus die meerwaarde. Als de boer meer wil krijgen, moet dat ten principale uit de portemonnee van de consument komen. Dat kan wel, maar dan moet er voor die consument ook een meerwaarde in zitten. En helaas lukt dat niet met licht gewijzigd beleid rond gewasbescherming of een ander substraat. Nee dan moet het gaan om mooier, lekkerder, gezonder, aanlokkelijker.

‘Je wordt ingehaald door de tijd en de druk om te verbeteren’

De verduurzamingsstappen zelf zullen dus vanuit de overheid gereguleerd moeten gaan worden. De sector kan dat simpelweg niet, omdat de kosten niet direct kunnen worden gehaald bij de consument. De producent kan er alleen voor worden beloond als die regels ook leiden tot minder kosten, dan wel een competitief voordeel. Denk daarbij aan CO2-eq belasting: producenten die niet verduurzamen, zullen tegen hogere belastingen aanlopen waardoor de lagere initiële kosten snel worden ingehaald. De intrinsieke motivatie is dan puur financieel. Je wordt ingehaald door de tijd en de druk om te verbeteren.

Ten tweede is daar de veranderende rol van ngo’s in dit spel. Hier is dat Milieukeur, maar het geldt voor vele. Meer en meer proberen de grotere ngo’s in gesprek te komen met retail- en producentenorganisaties om hun wensen (vaak in de vorm van een keurmerk) door te duwen. De producent ‘koopt’ een stempel, waaruit marktwaarde moet komen. Maar ook ngo’s hebben geen sjoege van het aankoopgedrag van consumenten noch de achterliggende motivaties. De blinde leidt dan de dove naar het ravijn.

Maar omdat ook de overheid in gebreke blijft door alleen wat grove lijnen uit te zetten, verandert er weinig tot niets. De Green Deal van Timmermans is alweer ingehaald door de realiteit die GLB heet. Jammer, tot zover Brussel. En onze minister verzandt nog steeds in allerlei goedbedoelde kleinschaligheid in de niet-bestaande idee-fixe die kringlooplandbouw is gaan heten. We wachten op de CO2-taks. Of de zondvloed.

Lees de reactie van de SMK op deze column: Klant is ook burger