artikel

Vleesdiscussie op moreel niveau ‘niet te winnen’

Branche & Bedrijf 0

Vleesdiscussie op moreel niveau ‘niet te winnen’
Mark Soetman

‘(Politiek) activisme is een verzamelbegrip voor buitenparlementaire activiteiten om politieke verandering te brengen, meestal op het sociaal, economisch of milieuvlak.’

Dat lijkt me een juiste stelling en een die opgaat voor schrijfster Armanda Govers. Activisme betekent dat het niet altijd draait om waarheidsvinding, maar om het vinden van argumenten die het gekozen doel ondersteunen. In het geval van Armanda: een veganistische toekomst. Niettemin voert ze haar campagne intelligent, waarvoor mijn waardering.

Mark Soetman stelt vleesvermindering van 80% voor

Ik ben echter geen ‘vleesetende homo rationale’ zoals ze opent, maar betoog een zeer scherpe vermindering van vleesconsumptie en bijbehorende veeteelt. Dat op zich zou haar vrolijk kunnen stemmen, maar wanneer het doel is ‘geen dieren in dienst van de mens’ schiet een 80% vermindering zoals ik die voorsta logischerwijs tekort.

Huidige campagnes niet toereikend

Armanda stelt dat het feit dat de vleesconsumptie niet toeneemt, op zich al een overwinning is. Als ze dat oprecht vindt, geef ik haar daarin gelijk. Maar volgens mij is het doel een scherpe afname, geen consolidatie. En daarin schieten de campagnes tekort. Ook haar ‘Even geen vlees’. Dat er druk wordt geïnnoveerd en geëxperimenteerd met vleesvervangers is zonder meer waar. De aandacht ervoor is dan ook onevenredig groot, wellicht omdat we allemaal wel beseffen dat het een andere richting op moet. Toch blijft de verkoop achter en dat is zorgelijk. Mijn vraag in de column is dan ook hoe dat komt. Nergens stel (of vind) ik dat dat een goede zaak.

Onderzoek over vleesvermindering

Dan de enquêtes. Het spijt me Armanda, maar dat is een waarheid als een koe. Ik herinner me een speech van toenmalig Stas Dijksma ten tijde van het paardenvleesschandaal waarin ze blij een nieuw straatonderzoek aanhaalde van een bekende NGO: ‘62% van Nederland zegt minder vlees te zijn gaan eten door het schandaal’. Ik kon aansluitend op hetzelfde podium met de laatste CBS cijfers aangeven dat de verkoop van vlees in de voorliggende schandaalperiode juist was toegenomen. Inclusief de kiloknallers. Helaas. Datzelfde geldt voor het RTL Nieuws onderzoek dat je aanhaalt. Al dit soort ‘onderzoek’ kan rechtstreeks de prullenbak in, je krijgt alleen maatschappelijk wenselijke antwoorden. Er is overigens tenminste één onderzoeksbureau dat het al jaren anders doet en die dus ook andere waarden meet: Trendbox. Die stellen jaar-in-jaar-uit dezelfde vragen en destilleren uit de verandering van de antwoorden door de jaren heen de trend. Dat is de enige manier waarop je met een microfoon in je hand relevante antwoorden kunt halen. En nee, dat heeft niets te maken met ‘de gewone man is hulpeloos’ en evenmin wordt die daartoe gedwongen. Het heeft alles te maken met de menselijke psyche.

 

‘Al dit soort ‘onderzoek’ kan rechtstreeks de prullenbak in, je krijgt alleen maatschappelijk wenselijke antwoorden.’

Mark Soetman

Niet iedereen ziet dieren als friends, not food zegt Mark Soetman

Aansluitend komt de werkelijke beweegreden voor je reactie op tafel in de zin ‘Terwijl veganisten er keer op keer op wijzen dat het niet om de verschillen tussen mensen gaat, maar om de 1,2 miljoen dieren die dagelijks in ons land worden gedood in slachthuizen.’ Dierenliefde dus, in dit geval vanuit de overtuiging dat we als mensheid moeten stoppen met het houden van dieren. Dat mag en is een prima onderwerp om te bespreken, maar je stelt dat ‘het juist de omnivore mens is die zichzelf als vanzelfsprekend superieur acht ten opzichte van het dier.’ Friends, not food schrijf je op je website. Die denkgang wordt niet door iedereen omarmd en is de splijtzwam in de discussie. Dat helpt niet en is een voorbeeld van die ‘moral high ground’ die ik aanhaal.

Veganisme is niet de gezondste optie

Veganisten hebben betere bloedwaarden. Dat klopt, maar dat komt niet zozeer door de veganistische levensstijl, maar omdat veganistisch voedsel een zeer laag energieniveau heeft (Jaap Seidell zegt daarover ‘je kunt je maar moeilijk overeten aan planten’) en omdat deze groep bewuster leeft. Ze roken veel minder en drinken nauwelijks. Lijnrecht daartegenover staat de waslijst aan mitsen en maren die worden aanbevolen bij een veganistisch dieet. Tekorten liggen op de loer in jodium, vitamines B1, B2 en B12, ijzer, calcium en eiwit. Met name de essentiële eiwitten (die we dus vrijwel alleen uit dierlijk kunnen halen) en B12 zijn ‘key’. Daar wijst ook Seidell op, net als het voedingscentrum en alle diëtisten die met de materie bekend zijn. Kort samengevat: een veganistisch dieet kan wel, mits je heel goed oplet en supplementen slikt. Dan kán het. Maar nee, het is niet de gezondste manier en er liggen forse risico’s op de loer. Iets dat kán, Armanda, moet dat ook? Vanuit jouw perspectief om dieren te bevrijden natuurlijk wel, maar kun je voorstellen dat die denkgang niet door iedereen wordt gedeeld?

Invloed van veeteelt op het milieu

Water, nutriënten, broeikasgassen en meer. Een lastig onderwerp dat ik al eerder hier heb besproken. Het klopt dat veevoer nutriënten over de wereld verspreid op een ongezonde manier. Ik deel je mening dat dat moet stoppen. In bepaalde gebieden kan het zo zijn dat zoet water een probleem is, maar het is absoluut niet zo dat voor een kilo vlees een paar duizend liter water nodig is. Pure kul. Dat land wordt ingezet (de inschattingen lopen ligt uiteen, maar ik denk dat 70% tbv feed wel klopt) staat buiten kijf. Vandaar ook mijn pleidooi voor een forse vermindering van veeteelt (en dus vleesconsumptie). Om te komen tot een ‘minder lek’ agrosysteem dat ook nog eens veel minder areaal vergt. Je stelling ‘bomen planten waar gras groeit’ is veel te simpel. Gras groeit waar bomen veelal niet kunnen groeien. Zeer arme gronden die alleen voor gras geschikt zijn. Je haalt één rapport aan, het recente ‘grazed and confused’. Wanneer je alle rapporten (FAO, IPCC, EPA) naast elkaar leest, vallen flinke verschillen op. Wanneer je de oorzaak van die verschillen van al deze goed onderbouwde rapporten zoekt, kom je tot de conclusie dat sommigen alleen rekenen aan de uitstoot waar andere ook de opname (door de teelt van feed) meenemen. Wanneer je gaat morrelen aan één onderdeel van een cyclisch patroon zul je rekening moeten houden met het verschil, niet alleen de omzet. Doe je dat, dan is veeteelt maar zeer beperkt onderdeel van directe emissie. Dat zijn dan kunstmestgebruik, transport, landgebruik, CH4 uitstoot tov CO2 opname (mind you: ook fermentatie van planten zonder tussenkomst van beesten geeft CH4)  en nog wat diesel voor in de trekker. Meer dan zat om een goed argument op te bouwen toch?

Discussie gebaseerd op moraliteit is ‘niet te winnen’

Er zijn hele goede redenen om vleesconsumptie en veeteelt te willen beperken. Zeker in Nederland. Maar wanneer je stelt dat dieren vriendjes zijn en geen voedsel, zit je er biologisch om meer dan één reden naast, en til je de discussie naar een moreel niveau die niet te winnen is. Dat is eigenlijk mijn advies aan ‘Even geen vlees’ en andere initiatieven: zorg dat je niet over bepaalde grenzen gaat in een poging mensen te overtuigen. Dat komt als een boemerang terug en schaadt ‘de zaak’ meer dan het helpt. Een zaak die ik steun en probeer aan te jagen.

Mark Soetman schreef dit artikel als respons op een reactie van Armanda Govers, milieuactiviste en oprichtster van ANBI-stichting Even Geen Vlees, op zijn column in Foodmagazine, Vlees nog vis.

Reageer op dit artikel