DOETINCHEM - Met het overlijden van Albert Heijn is de mogelijk grootste, maar in elk geval bekendste kruidenier van Nederland heen gegaan. ‘Hij dacht en handelde vanuit mevrouw Jansen’.
Zijn droevigste periode – even afgezien van de ellendige momenten in zijn privé-leven – moet ongetwijfeld februari 2003 zijn geweest. Het moment waarop Ahold, het bedrijf waar hij zijn hele leven had gewerkt en dat onder zijn leiding groot was geworden, aan de rand van de afgrond terecht kwam.
Haan met stront aan zijn poten
Heijn had zich na zijn officiële terugtreden in 1989, nooit meer in het openbaar over Ahold uitgelaten. Simpelweg omdat hij zijn opvolgers niet voor de voeten wilde lopen, zoals hij het zelf zei. Dat was in 2003 anders. Heijn leed zichtbaar onder de situatie. ‘Wat hebben ze toch met het winkeltje van oma gedaan’, liet hij zich in kleine kring ontvallen. En hoewel hij al vele jaren weg was, kreeg Heijn vele brieven van (oud) medewerkers en klanten. Die soms schrijnende verhalen deden hem pijn en droegen er mede toe bij dat Heijn in het openbaar de vloer aanveegde met Cees van der Hoeven. In de visie van Heijn was dat ‘een haan die met stront aan zijn poten liep’ en het zicht op de werkelijkheid en de klant volledig uit het oog was verloren.
De grootste van Nederland
Albert Heijn was trots op zijn vak. Niet voor niets had hij in zijn paspoort staan dat zijn beroep kruidenier was. Maar in de periode dat hij Albert Heijn en later Ahold leidde, was het aanzien van kruideniers nog niet zo groot als nu. En bekend waren ze ook nauwelijks. Zo kon het ooit gebeuren dat Albert Heijn in de RAI met Mies Bouwman stond te praten. In die tijd de grande diva van de Nederlandse televisie. Een journalist van De Telegraaf brak in dat gesprek ongevraagd in. Uiteraard gold de interesse van de redacteur uitsluitend Mies Bouwman, maar voor de vorm schudde hij ook Ap Heijn de hand en vroeg, na het horen van de naam, wat mijnheer Heijn deed voor de kost. ‘Ik ben kruidenier’, zei Heijn, waarna de journalist, duidelijk niet onder de indruk, het korte gesprek als beëindigd beschouwde. Een diep beledigde Heijn kon het vervolgens niet laten om de journalist, die inmiddels met Mies Bouwman sprak, nog wel even toebeet: ‘Maar wel de grootste van Nederland.’
Vele functies
De trots op het kruideniersvak kwam ook naar voren in de vele functies die hij in de branche bekleedde. Hij zelf was gedurende een groot aantal jaren voorzitter van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL). En Heijn zorgde er persoonlijk voor dat allerlei mensen van Ahold in diverse commissies plaatsnamen.
Overname Schuitema
Een gedenkwaardig moment in zijn loopbaan was uiteraard ook de overname van Schuitema. Een overname die op een lange broeierige zondagmiddag op een Amsterdams advocatenkantoor juridisch werd dichtgetimmerd. Heijn was voorstander, maar realiseerde zich wel dat de deal gevoelig lag. ‘Hij wist dat hij zich nooit als de eigenaar van Schuitema zou moeten gedragen en dat heeft hij ook nooit gedaan’, zegt een vertrouweling van Heijn.
Communist
Heijn was iemand van het overleg. Hij kon zelfs overweg met de ondernemingsraad van Albert Heijn. Een club die toch werd aangevoerd door Cor Schoon, die er rond voor uitkwam dat hij communist was. Hoewel de ideeën van het communisme Heijn allesbehalve aanspraken vond hij het wel aardig om tegenover Schoon te zitten.
Invoering streepjescode
Eén van de belangrijkste prestaties van Albert Heijn is de invoering van de streepjescode. De topman van Albert Heijn zag direct dat daarmee een grote sprong voorwaarts kon worden gemaakt. Het leverde supermarkten aanzienlijke besparingen op terwijl het tegelijkertijd de klant meer naar de zin kon worden gemaakt.
Vernieuwing
Heijn was ook voortdurend op zoek naar vernieuwing. Hij bestookte regelmatig allerlei medewerkers met kleine briefjes met code waarop hij dan weer eens een idee had geformuleerd. Of ze daar maar eens even naar wilden kijken. En hoewel hij toen allang uit het bedrijf weg was, was Heijn bij de opening van de AH-vestiging onder het Museumplein apetrots.
Franchisen
Een ander memorabel moment in zijn carrière als aanvoerder van het supermarktconcern was het besluit in 1980 om te gaan franchisen. Broer Gerrit-Jan vond dat helemaal niks, een vorm van nieuwlichterij waar hij helemaal niets mee op had. Geruchten willen dat ook Albert Heijn niet zo’n voorstander was van franchising, maar zelf heeft Heijn dat altijd ontkend. Uiteindelijk werd toch de stap naar franchising gezet om het marktaandeel dat begin 1980 op zo’n 11 procent stond, een push te geven. Allard Constandse werd aangewezen als de persoon die dat traject moest gaan voorbereiden. Albert Heijn verbond wel één voorwaarde aan franchising. Er mocht geen sprake zijn van wurgcontracten, want dan zou het helemaal op niets uitlopen. ‘Het lukt alleen maar als we er allebei beter van worden’, zei hij.
AC Restaurants
De jaren ’80 vormde ook de periode waarin diversificatie het toverwoord was in het Nederlandse bedrijfsleven. Met name Godfather Anton Dreesmann kreeg verschillende bedrijven als een ketting aan zijn Vendex-concern aaneen. Ook Albert Heijn had zijn ogen op andere takken van sport gericht. Hij had graag Sporthuis Centrum willen inlijven, maar dat bleek toch niet inpasbaar. AC Restaurants lukte wel, al werd dat nooit een groot succes. Hetzelfde gold voor de grootschalige formule Miro. Het mislukken van die formule kan grotendeels worden geschreven op het conto van non-food. Een assortiment waar AH geen raad mee wist.
Overnemen
Heijn had overigens, anders dan tijdgenoot Dreesmann, nooit veel haast met het overnemen van andere bedrijven. En de omvang van het over te nemen bedrijf vond hij helemaal niet interessant. Hij was wel geïnteresseerd in de vraag of het inpasbaar was in het eigen Ahold-concern. En overnemen om het overnemen om op die manier te kunnen groeien, was al helemaal niet aan de orde. ‘Groter worden is zo moeilijk niet. Het probleem is veel meer dat je het ook allemaal moet kunnen managen’, wees hij iedereen die bij hem aandrong op overnames de deur. Dat wil niet zeggen dat Heijn op het acquisitiefront stil zat. Hij is bijvoorbeeld de man die McDonald’s naar Nederland haalde. Hij verkocht het echter al vrij snel aan Jan Sybesma die het vervolgens groot maakte in Nederland.